ISTQB sylabus 4.0 vs 3.1: różnice rozdział po rozdziale, egzamin i ważność certyfikatu

ISTQB sylabus Certyfikowany Tester Poziom Podstawowy (CTFL) to oficjalny dokument, który określa, czego musicie się nauczyć do egzaminu ISTQB Foundation Level i na jakim poziomie wiedzy. Obowiązuje wersja 4.0, dziś w wydaniu 4.0.1 z 15 września 2024 roku, a wersja 3.1 jest wycofana. Poniżej porównujemy oba sylabusy rozdział po rozdziale: czas nauki, techniki dodane i usunięte, liczbę celów nauczania na każdym poziomie K oraz to, jak wygląda egzamin. Wszystkie liczby pochodzą z dokumentów ISTQB i polskiej rady SJSI, sprawdzonych 10 października 2026 roku.

Która wersja sylabusa ISTQB obowiązuje i skąd ją pobrać?

Obowiązuje sylabus ISTQB CTFL w wersji 4.0, a aktualnym wydaniem jest 4.0.1, czyli errata z 15 września 2024 roku. Angielski oryginał pobierzecie za darmo ze strony ISTQB, a polskie tłumaczenie ze strony Stowarzyszenia Jakości Systemów Informatycznych (SJSI), które jest polską radą ISTQB. Według strony SJSI polska wersja ma numer 4.0.0.1, odpowiada angielskiemu wydaniu 4.0.1 i jest datowana na 29 września 2025 roku, do pobrania także w formatach MOBI i EPUB.

Historia wersji, którą ISTQB publikuje na początku sylabusa, pokazuje, jak rzadko zdarza się tak duża zmiana. Wersja 3.1 z 11 listopada 2019 roku była według ISTQB wydaniem utrzymaniowym z drobnymi poprawkami, a 3.1.1 z 1 lipca 2021 roku zmieniała tylko prawa autorskie i logo. Dopiero 4.0, wydana 21 kwietnia 2023 roku, przepisała całość od nowa.

Daty wycofania 3.1 wynikają wprost z dokumentu release notes ISTQB z 26 kwietnia 2023 roku: angielska wersja 3.1 miała zniknąć najpóźniej 12 miesięcy po starcie 4.0, czyli do 9 maja 2024 roku, a wersje w innych językach najpóźniej po 18 miesiącach, czyli do 9 listopada 2024 roku. Od tego czasu nikt w Polsce nie zda już egzaminu z sylabusa 3.1, więc pytanie „której wersji się uczyć” ma jedną odpowiedź.

Czym różni się sylabus ISTQB 4.0 od 3.1 rozdział po rozdziale?

Sylabus ISTQB 4.0 ma tak samo sześć rozdziałów jak 3.1, ale inaczej rozkłada czas nauki i zmienia nazwy trzech z nich. Według sylabusa 4.0.1 akredytowane szkolenie musi trwać co najmniej 1135 minut, czyli 18 godzin i 55 minut, a według sylabusa 3.1 minimum wynosiło 16,75 godziny, czyli 1005 minut. Różnicę widać najlepiej w tabeli.

Co się kryje za liczbami? Według dodatku C sylabusa 4.0.1, który streszcza zmiany wobec 3.1.1, najważniejsze przesunięcia w poszczególnych rozdziałach wyglądają tak:

• Rozdział 1. Rozbudowana część o umiejętnościach testera, nowa sekcja o podejściu całego zespołu (whole team approach, poziom K1), a niezależność testowania przeniesiona tu z rozdziału 5.
• Rozdział 2. Więcej o podejściu test first, shift left i retrospektywach, nowa sekcja o testowaniu w DevOps (K2). Poziom testów integracyjnych podzielony na dwa: testy integracji modułów i testy integracji systemów, więc poziomów testów jest teraz pięć.
• Rozdział 3. Usunięta sekcja o technikach przeglądu razem z celem K3 „zastosuj technikę przeglądu”. Stąd spadek z 135 do 80 minut.
• Rozdział 4. Usunięte testowanie przypadków użycia, testowanie decyzji zastąpione testowaniem gałęzi, nowa grupa podejść opartych na współpracy z ATDD na poziomie K3.
• Rozdział 5. Usunięta sekcja o strategiach i podejściach testowych, nowy cel K3 o technikach szacowania pracochłonności testów, planowanie iteracji i wydań (K1), piramida testów (K1), kwadranty testowe (K2), zarządzanie ryzykiem opisane czterema czynnościami.
• Rozdział 6. Usunięte treści o wyborze narzędzi, projektach pilotażowych i wprowadzaniu narzędzi do organizacji, jako zbyt zaawansowane na poziom podstawowy.

Źródłem tej zmiany jest połączenie dwóch dokumentów. Według release notes w dodatku C wersja 4.0 to duża aktualizacja oparta na sylabusie Foundation Level 3.1.1 i sylabusie Agile Tester z 2014 roku, dlatego tematy, które wcześniej znał tylko ktoś po certyfikacie Agile Tester, trafiły do głównego egzaminu. Jeśli pracujecie w Scrumie, większość nowych tematów zobaczycie na co dzień; tło znajdziecie w naszym przeglądzie testowania w Scrumie i w artykule o shift left testing.

Jakie techniki testowania dodano i usunięto w ISTQB 4.0?

W ISTQB 4.0 usunięto testowanie przypadków użycia, testowanie decyzji zastąpiono testowaniem gałęzi i dodano trzy podejścia oparte na współpracy. Pozostałe techniki czarnej skrzynki i techniki oparte na doświadczeniu zostały bez zmian w nazwach.

Najciekawsza jest zamiana decyzji na gałęzie, bo ISTQB tłumaczy ją wyjątkowo szczegółowo. Według dodatku C sylabusa 4.0.1 powody są trzy: pokrycie gałęzi jest częściej stosowane w praktyce, różne normy różnie definiują decyzję, a stary sylabus zawierał błąd w twierdzeniu, że 100 procent pokrycia decyzji oznacza 100 procent pokrycia instrukcji, co nie jest prawdą dla programów bez żadnej decyzji. Sylabus, który poprawia własne twierdzenie o stuprocentowym pokryciu, to najlepszy dowód, że testerzy testują wszystko, łącznie z dokumentami, z których się uczą.

Przypadki użycia nie zniknęły ze świata ISTQB, tylko przeniosły się wyżej. Według tego samego dodatku nadal są w sylabusie Advanced Level Test Analyst. Jeśli w Waszych projektach wymagania wciąż spisuje się jako przypadki użycia, technikę warto znać, nawet jeśli na egzaminie Foundation Level już jej nie spotkacie.

Jak zmieniły się cele nauczania i poziomy K?

Celów nauczania jest mniej, niż wynosiła suma dwóch połączonych sylabusów, ale nieco więcej niż w samym 3.1.1. Poziomy wiedzy zostały te same: K1 to zapamiętanie, K2 zrozumienie, K3 zastosowanie. Według release notes w dodatku C sylabusa 4.0.1 wersja 4.0 ma 14 celów K1, 42 cele K2 i 8 celów K3, a sylabus Foundation Level 3.1.1 miał ich odpowiednio 15, 40 i 7.

Ważniejsza od samych liczb jest zmiana sposobu pisania. Według ISTQB każdy cel nauczania w 4.0 jest atomowy i ma dokładnie jedną sekcję w sylabusie, a cały dokument napisano metodą test first: najpierw powstały przykładowe pytania egzaminacyjne do zatwierdzonych celów, dopiero potem treść. W praktyce oznacza to, że sylabus 4.0 jest krótszy i bez przykładów, które według ISTQB ma dostarczyć dostawca szkoleń. Z naszego doświadczenia trenerskiego to właśnie brak przykładów będzie dla Was największą przeszkodą, jeśli uczycie się samodzielnie. W zespołach, które szkoliliśmy, przykłady z ich własnych projektów skracały naukę bardziej niż dodatkowe godziny czytania.

Druga zmiana, którą łatwo przeoczyć, to język. Według release notes ISTQB z 2023 roku słowa kluczowe sylabusa 4.0 zostały ujednolicone ze słownikiem ISTQB, a errata 4.0.1 poprawiła kilkadziesiąt kolejnych sformułowań, na przykład „test documentation” na „testware”. Na egzaminie liczy się słownik, więc ucząc się, sprawdzajcie definicje w oficjalnym słowniku terminów, a nie w notatkach z kursu sprzed 2023 roku.

Czy egzamin ISTQB 4.0 wygląda inaczej niż egzamin 3.1?

Format egzaminu się nie zmienił: według ISTQB zarówno dla 3.1, jak i dla 4.0 to 40 pytań, 40 punktów, próg zaliczenia 26 punktów, czyli 65 procent, i 60 minut, plus 25 procent czasu dla osób zdających w języku innym niż ojczysty. Zmienił się natomiast rozkład pytań, bo wynika on z nowych celów nauczania.

Z tabel ISTQB wynika prosty wniosek dla Was i Waszego planu nauki: rozdziały 4 i 5 dają razem 20 z 40 pytań, a pytania K3 według tych samych tabel mają przypisane po 3 minuty, a K1 i K2 po minucie. Osiem zadań praktycznych zjada więc mniej więcej 24 minuty z 60. Kto ćwiczył techniki tylko w teorii, traci czas właśnie tutaj.

W Polsce egzamin organizuje między innymi SJSI. Według cennika SJSI opłata za egzamin ISTQB Poziom Podstawowy wynosi 850 zł netto, czyli 1 045,50 zł brutto, stan na 10 października 2026 roku. Do egzaminu ISTQB udostępnia cztery zestawy przykładowych pytań do wersji 4.0, oznaczone od A do D, a SJSI publikuje polskie tłumaczenia przykładowych pytań.

Czy certyfikat ISTQB 3.1 jest nadal ważny?

Tak. Według strony pomocy ISTQB certyfikaty Foundation Level, Advanced Level i Specialist są ważne dożywotnio, a terminowe, 7-letnie, są tylko certyfikaty Expert Level. Wasz certyfikat zdobyty według sylabusa 3.1, 2018 czy nawet 2011 nie wygasa i nie wymaga od Was ponownego egzaminu. Rekruter może Was zapytać, czy znacie zmiany z wersji 4.0, ale sam dokument pozostaje ważny.

Czy więc osoby z certyfikatem 3.1 powinny czytać nowy sylabus? Z naszego doświadczenia przy szkoleniach zamkniętych dla zespołów QA tak, ale wybiórczo: rozdział 2 o DevOps, shift left i pięciu poziomach testów, sekcja 4.5 o podejściach opartych na współpracy oraz rozdział 5 o piramidzie testów, kwadrantach i szacowaniu. To kilka godzin czytania, a nie powtórka całego materiału. Szerzej o tym, które certyfikaty ISTQB mają sens na jakim etapie kariery, piszemy w artykule Certyfikaty ISTQB: który wybrać i jak zacząć, a o koszcie i opłacalności samego egzaminu w tekście Certyfikat ISTQB: ile kosztuje egzamin i czy warto.

Jak uczyć się z sylabusa ISTQB 4.0, żeby zdać za pierwszym razem?

Uczcie się z sylabusa ISTQB w kolejności wagi pytań, a nie w kolejności rozdziałów, i od pierwszego dnia rozwiązujcie zadania K3. Taki plan stosujemy na szkoleniach, po których uczestnicy w ankietach, a wypełniono ich już ponad 350, oceniają poziom merytoryczny na 5 w pięciostopniowej skali.

1. Pobierzcie aktualne materiały. Sylabus 4.0.1 po angielsku albo 4.0.0.1 po polsku i zestawy przykładowe A do D. Odłóżcie notatki i pytania do wersji 3.1, bo uczą technik, których już nie ma na egzaminie.
2. Zacznijcie od rozdziału 4. Klasy równoważności, wartości brzegowe w wariancie 2 i 3 wartości, tablice decyzyjne, przejścia stanów, pokrycie instrukcji i gałęzi. Każdą technikę ćwiczcie na 5 do 10 zadaniach.
3. Potem rozdział 5. Szacowanie pracochłonności to cel K3, więc liczcie, a nie tylko czytajcie. Do tego piramida testów, kwadranty, ryzyko i raportowanie defektów.
4. Rozdziały 1 i 2 czytajcie ze słownikiem. To 14 pytań, głównie K2, na których wygrywa precyzyjne rozumienie pojęć, takich jak defekt kontra awaria albo testy potwierdzające kontra regresja.
5. Na koniec rozdziały 3 i 6. Razem 6 pytań i 100 minut materiału, więc nie poświęcajcie im połowy czasu nauki.
6. Dwa pełne egzaminy próbne na czas. 60 minut, bez notatek. Wynik poniżej 30 punktów to sygnał, żeby wrócić do rozdziału 4, a nie do słownika.

Jeśli wolicie przejść sylabus z trenerem, szkolenie Certyfikowany Tester Foundation Level 4.0 trwa 3 dni i kosztuje 1 547 zł netto, a jako szkolenie wpisane do Bazy Usług Rozwojowych można je dofinansować. Po certyfikacie naturalnym krokiem jest praktyka, którą rozwija kompleksowy kurs testera manualnego albo, dla liderów, szkolenie z zarządzania testami oprogramowania. Gdy wspólny język ISTQB ma objąć cały zespół, prowadzimy też warsztaty QA dla zespołów. Praktyków testowania, którzy na co dzień pracują językiem sylabusa, spotkacie na Testing Ground Conference, a oferty pracy, w których certyfikat ISTQB jest atutem, znajdziecie na QA Board.

Powiązane na blogu Quality Island

• Certyfikat ISTQB: co to jest, poziomy, ile kosztuje egzamin i czy warto
• Certyfikaty ISTQB: który wybrać i jak zacząć
• Poziomy testowania oprogramowania: od testów jednostkowych po akceptacyjne
• Piramida testów: warstwy, proporcje i techniki projektowania testów
• Jak zostać testerem oprogramowania: ścieżka krok po kroku

Pełna lista źródeł

• ISTQB, Certified Tester Foundation Level Syllabus v4.0.1, 2024. Historia wersji, czasy rozdziałów (0.11), poziomy testów (2.2.1), techniki (rozdział 4), dodatek C z listą zmian wobec 3.1.1 i liczbą celów nauczania.
• ISTQB, CTFL Release Notes v4.0, 2023. Start 9.05.2023, terminy wycofania 3.1: 12 miesięcy po angielsku, 18 miesięcy w innych językach.
• ISTQB, CTFL Syllabus 2018 v3.1 (kopia w ATSQA), 2019. Czasy rozdziałów i spis technik.
• ISTQB, Certified Tester Foundation Level (CTFL) v4.0, strona certyfikacji, 2026. Struktura egzaminu i przykładowe egzaminy A do D.
• ISTQB, CTFL v3.1 [Retired], strona certyfikacji, 2026. Struktura egzaminu 3.1.
• ISTQB, Exam Structures and Rules Tables v1.19, 2026. Rozkład pytań CTFL 4.0 według rozdziałów i poziomów K.
• ISTQB, Help: ISTQB Certificates, 2026. Ważność certyfikatów: Foundation, Advanced, Specialist dożywotnio, Expert 7 lat.
• SJSI, ISTQB do pobrania, 2026. Polski sylabus 4.0.0.1 z 29.09.2025 i przykładowe pytania.
• SJSI, Opłaty egzaminacyjne, stan na 10.10.2026. Egzamin Poziom Podstawowy: 850 zł netto, 1 045,50 zł brutto.
• Dane własne Quality Island, 2026: ponad 350 ankiet poszkoleniowych z oceną merytoryczną 5/5, cena szkolenia ze strony produktu z 10.10.2026.